Hiệu quả của Điện trị liệu tần số cao HiToP đối với đau, tầm vận động và chất lượng cuộc sống ở bệnh nhân bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng
Hiệu quả của Điện trị liệu tần số cao (High Tone Power Therapy) đối với đau, tầm vận động và chất lượng cuộc sống ở bệnh nhân bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng
Ahmed Mohamed Abdel-Rahman Afifi¹ | Eman S. Fayez² | Karim Abdelaziz Mohamed³ | Lama Saad El-Din Mahmoud¹
¹ Bộ môn Vật lý trị liệu Thần kinh và Phẫu thuật thần kinh, Khoa Vật lý trị liệu, Đại học October 6, Giza, Ai Cập. ² Bộ môn Rối loạn thần kinh-cơ và Phẫu thuật, Khoa Vật lý trị liệu, Đại học Cairo, Giza, Ai Cập. ³ Bộ môn Phẫu thuật thần kinh, Khoa Y, Đại học Cairo, Giza, Ai Cập.
Tác giả liên hệ: Lama Saad El-Din Mahmoud (lamaelsedawyy@hotmail.com; lama.elsedawy.pt@o6u.edu.eg)
Ngày nhận bài: 5/3/2026 | Ngày sửa đổi: 8/5/2026 | Ngày chấp nhận: 3/6/2026
Từ khóa: đau lưng; liệu pháp năng lượng tần số cao; bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng; chất lượng cuộc sống.
TÓM TẮT
Bối cảnh và mục tiêu
Nghiên cứu này nhằm khảo sát ảnh hưởng của liệu pháp năng lượng tần số cao (High Tone Power Therapy – HTT) đối với tình trạng đau, tầm vận động và chất lượng cuộc sống (QOL) ở bệnh nhân mắc bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng. Đây là một tình trạng nghiêm trọng, có thể làm suy giảm chức năng và các hoạt động sinh hoạt hằng ngày do kích thích các rễ thần kinh.
Phương pháp
52 bệnh nhân được đánh giá trước và sau điều trị. Thang đo tương tự trực quan về đau (VAS-P) và máy đo ngưỡng đau do áp lực (PPT algometer) được sử dụng để đo cường độ đau. Tầm vận động cột sống thắt lưng (ROM) được đo bằng dụng cụ đo tầm vận động lưng (BROM); chất lượng cuộc sống được đánh giá bằng Bộ câu hỏi Khảo sát sức khỏe dạng ngắn (SF-36), bao gồm điểm thành phần thể chất (PCS), điểm thành phần tinh thần (MCS) và tổng điểm SF-36. Nhóm nghiên cứu được điều trị bằng HTT kết hợp với chương trình vật lý trị liệu được lựa chọn; nhóm chứng thực hiện chương trình vật lý trị liệu kết hợp HTT giả, không có dòng điện. Cả hai nhóm tham gia ba buổi mỗi tuần trong 4 tuần.
Kết quả
Kết quả cho thấy nhóm nghiên cứu cải thiện đáng kể sau điều trị, với điểm VAS-P giảm rõ rệt (p < 0,05), trong khi PPT, ROM cột sống thắt lưng, PCS, MCS và tổng điểm SF-36 tăng nhiều hơn so với nhóm chứng.
Kết luận
Liệu pháp năng lượng tần số cao là một chiến lược vật lý trị liệu có hiệu quả trong cải thiện chức năng, giảm khó chịu và nâng cao chất lượng cuộc sống, đồng thời làm giảm các triệu chứng của bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng là tình trạng gây khó chịu ở vùng hông và thắt lưng, lan dọc mặt sau đùi xuống chân, do chèn ép các rễ thần kinh đi ra khỏi cột sống ở các mức L1–S4. Tổn thương này dẫn đến tê bì, dị cảm, cảm giác kiến bò, đau lan và những cơn đau nhói xuất hiện từng lúc (Iversen và cs., 2013). Bệnh nhân mắc bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng thường được ghi nhận có mức độ đau và suy giảm chức năng cao hơn; tình trạng này ảnh hưởng đến hoạt động thường ngày, năng suất lao động và làm tăng nhu cầu chăm sóc y tế. Do có bản chất đau thần kinh, bệnh lý này làm giảm đáng kể chất lượng cuộc sống và đặc trưng bởi đau lan dọc theo đường đi của rễ thần kinh (Samant và cs., 2025).
Liệu pháp tần số cao (HTT) là phương pháp kích thích điện tần số cao, không xâm lấn, khác với các kỹ thuật điện trị liệu thông thường ở chỗ điều chỉnh động tần số và biên độ, cho phép mô tiếp nhận mức năng lượng cao hơn nhờ sự biến thiên động của biên độ và tần số; do đó, phương pháp này có thể được sử dụng cho một số rối loạn thần kinh-cơ-xương (Namvar và cs., 2022). Hơn nữa, tác dụng của HTT được cho là dựa trên việc giảm đau và triệu chứng ở bệnh nhân bệnh lý rễ thần kinh bằng cách truyền mức năng lượng cao hơn vào các mô khác nhau thông qua điện cực bề mặt (Mahmoud và cs., 2025), có thể liên quan đến sự hoạt hóa các quá trình sinh lý thần kinh và hóa thần kinh (Kempf và cs., 2018).
Tính mới của thiết bị HTT dựa trên các đặc tính điện trị liệu chuyên biệt, bao gồm đưa năng lượng vào cơ thể để phục hồi sinh lực, tạo ra hiện tượng cộng hưởng và kích thích hiệu ứng sinh học, giải phóng các chất giảm đau và tăng cường chức năng chuyển hóa bằng cách tạo ra các rung động hoặc dao động trong mô tế bào; từ đó tái lập trạng thái tế bào, điều hòa tốc độ chuyển hóa và phục hồi chức năng thần kinh. Phương pháp sử dụng quét dựa trên tần số, được cho là giúp loại bỏ các chất chuyển hóa độc hại khỏi những vùng nhất định (Ogrodzka-Ciechanowicz và cs., 2020). Ngoài ra, nồng độ dimethylarginine đối xứng (ADMA) và endothelin-1 trong huyết tương, cùng với NOx giảm, có liên quan đến HTT; sự cải thiện sớm các thông số này góp phần giúp bệnh nhân hồi phục nhanh hơn (Di Iorio và cs., 2014). Bên cạnh đó, bằng cách làm tăng giãn mạch và tăng sinh khả dụng của nitric oxide, điện trị liệu được truyền qua HTT cải thiện các chất giảm đau nội sinh và thúc đẩy tuần hoàn, bao gồm tuần hoàn nội thần kinh, cả tại chỗ lẫn toàn thân (Schaffler-Schaden và cs., 2020).
Nghiên cứu này nhằm đánh giá ảnh hưởng của liệu pháp năng lượng tần số cao đối với đau, tầm vận động (ROM) và chất lượng cuộc sống (QOL) ở bệnh nhân bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng. Cho đến nay, thông tin về phương pháp phục hồi chức năng tối ưu cho nhóm bệnh nhân này còn hạn chế. Trước đây chưa có nghiên cứu thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên nào đánh giá hiệu quả của liệu pháp năng lượng tần số cao đối với đau thắt lưng, ROM và QOL ở bệnh nhân bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng.
2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
2.1. Thiết kế nghiên cứu và phân nhóm ngẫu nhiên
Nghiên cứu tiến cứu sử dụng thiết kế thực nghiệm ngẫu nhiên, đánh giá trước và sau can thiệp; tính bảo mật và tính ẩn danh được bảo đảm. Bệnh nhân được phân ngẫu nhiên thành hai nhóm bằng phương pháp phong bì kín, không trong suốt. Việc phân nhóm ngẫu nhiên do một người đánh giá độc lập thực hiện; người này không tham gia tuyển chọn người bệnh, can thiệp hoặc đánh giá kết quả. Việc phân bổ nhóm được giữ kín đối với những người đánh giá kết quả. Nhóm chứng được điều trị HTT giả, không có dòng điện, kết hợp với phương pháp vật lý trị liệu được lựa chọn; nhóm nghiên cứu được điều trị HTT bổ sung bên cạnh phác đồ vật lý trị liệu đã lựa chọn. Không có bệnh nhân nào rút khỏi nghiên cứu sau khi được phân nhóm và tiến hành can thiệp (Hình 1).
2.2. Đối tượng nghiên cứu
Các bệnh nhân nam và nữ được bác sĩ phẫu thuật thần kinh giới thiệu, có thoát vị đĩa đệm mức độ nhẹ đến trung bình trên hình ảnh cộng hưởng từ (MRI) và bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng tại các rễ L4–L5, L5–S1. Trước khi thử nghiệm bắt đầu, tất cả bệnh nhân ký văn bản chấp thuận tham gia và được cung cấp thông tin bằng văn bản cũng như bằng lời nói. Toàn bộ quy trình tuân thủ các quy định pháp luật và hướng dẫn của cơ sở nghiên cứu hiện hành, bảo đảm tính ẩn danh và bảo mật.
Tiêu chuẩn lựa chọn bao gồm: độ tuổi từ 35–50, do người trẻ hơn hoặc lớn tuổi hơn có thể có đáp ứng khác nhau; chỉ số khối cơ thể (BMI) từ 18,5 đến 29,9 kg/m²; thời gian mắc bệnh ít nhất 6 tháng. Tiêu chuẩn loại trừ bao gồm: đau cơ xơ hóa, mang thai, các vấn đề phụ khoa, biến dạng như tăng gù hoặc vẹo cột sống, rối loạn ở chi dưới, bất kỳ tiền sử phẫu thuật cột sống nào, các rối loạn trước đây ở cột sống cổ, ngực hoặc thắt lưng, cũng như các vấn đề cơ xương khớp hoặc thần kinh khác tại vùng thắt lưng – cùng.
2.3. Chấp thuận đạo đức nghiên cứu
Nghiên cứu được đăng ký trên ClinicalTrials.gov với mã số NCT07305792 và được Hội đồng Đạo đức của Khoa Vật lý trị liệu, Đại học Cairo, Ai Cập phê duyệt (P.T.REC/012/005939).
2.4. Cỡ mẫu
Phần mềm thống kê G*POWER (phiên bản 3.1.9.2; Franz Faul, Đại học Kiel, Đức) được sử dụng để xác định cỡ mẫu dựa trên dữ liệu VAS thu được từ nghiên cứu của Al-Azab và cs. (2022). Theo phân tích, mỗi nhóm cần tổng cộng 26 đối tượng. Các thông số được sử dụng trong tính toán gồm kích thước ảnh hưởng 0,8, lực kiểm định 80% và mức alpha 0,05.
2.5. Các công cụ đánh giá kết quả
1. Đánh giá đau bằng máy đo ngưỡng đau do áp lực (Pain Pressure Threshold Algometer)
Máy đo ngưỡng đau do áp lực được sử dụng để xác định mức độ đau của bệnh nhân bằng cách tạo áp lực lên một mốc giải phẫu cơ xương khớp đã được xác định trước ở vùng thắt lưng – cùng cho đến khi xuất hiện phản ứng khó chịu mà bệnh nhân cảm nhận được. Khi áp lực được tăng dần và duy trì, bệnh nhân yêu cầu nhà trị liệu nói “DỪNG LẠI”. PPT tính bằng kg/cm² được sử dụng để định lượng mức độ đau gây ra bởi áp lực (Bhattacharyya và cs., 2023). Ở người khỏe mạnh, ngưỡng đau do áp lực (PPT) của các cơ cạnh sống thắt lưng thường nằm trong khoảng 3,5–6,0 kg/cm² (7,7–13,2 lbs/cm²). Giá trị PPT thường thấp hơn ở nữ so với nam; những người bị đau thắt lưng mạn tính thường có ngưỡng thấp hơn rõ rệt so với nhóm chứng khỏe mạnh (Giesbrecht và Battié, 2005; Suzuki và cs., 2022).
2. Đo tầm vận động lưng bằng dụng cụ BROM
Một phương pháp khách quan và nhất quán để đo tầm vận động (ROM) cột sống thắt lưng ở tất cả các mặt phẳng (gấp trước, nghiêng bên và xoay cột sống thắt lưng) là sử dụng thiết bị đo tầm vận động lưng (BROM) (Performance Attainment Associates, Roseville, Minnesota, Hoa Kỳ) (Suriyaamarit và cs., 2024). Ngoại trừ động tác xoay thắt lưng được thực hiện ở tư thế ngồi, tất cả các động tác đều được đánh giá ở tư thế đứng. Bệnh nhân giữ bàn chân và đầu gối thẳng hàng với khớp háng, tạo thành góc vuông so với tư thế đứng thẳng trên một đường đã xác định trên sàn. Hai thước đo độ nghiêng (một đặt tại S1 và một tại T12) được sử dụng để đánh giá động tác gấp-duỗi ở mặt phẳng đứng dọc; bộ phận BROM R/L được sử dụng để đánh giá động tác xoay và nghiêng bên ở mặt phẳng trán và mặt phẳng ngang (Suriyaamarit và cs., 2024).
3. Đánh giá chất lượng cuộc sống bằng bộ câu hỏi RAND 36-Item Health Survey (phiên bản 1.0) (SF-36)
Nhiều nghiên cứu đã sử dụng bộ câu hỏi SF-36 và tính giá trị cũng như độ tin cậy của công cụ này đã được xác lập. Hai điểm tổng hợp cũng được cung cấp bằng cách phân nhóm 36 câu hỏi SF-36 thành các lĩnh vực sau: sức khỏe tinh thần (MH), đau cơ thể (BP), sức sống (VT), bao gồm năng lượng và mệt mỏi, chức năng thể chất (PF), chức năng xã hội (SF), hạn chế vai trò do các vấn đề cá nhân hoặc cảm xúc (RE), hạn chế vai trò do chức năng thể chất (RF) và cảm nhận sức khỏe chung (GH). Các điểm Chức năng thể chất, Vai trò thể chất, Đau cơ thể và Sức khỏe chung được kết hợp thành điểm thành phần thể chất (PCS); các điểm Sức sống, Chức năng xã hội, Vai trò cảm xúc và Sức khỏe tinh thần được kết hợp thành điểm thành phần tinh thần (MCS). Điểm số có thể thấp nhất là 0 và cao nhất là 100. Điểm càng cao cho thấy chất lượng cuộc sống càng tốt (Hays và Morales, 2001).
HÌNH 1: Sơ đồ quy trình thể hiện thiết kế thí nghiệm của nghiên cứu.
4. Thang đo tương tự trực quan về đau (VAS-P)
VAS-P là phương pháp đo cường độ đau bằng một đường thẳng nằm ngang có chiều dài cố định 10 cm. Để biểu thị mức độ đau, bệnh nhân được yêu cầu đánh dấu trên đường thẳng tương ứng với mức độ đau của mình. Điểm đau cao nhất ở đầu bên trái của đường thẳng và thấp nhất ở đầu bên phải (Hawker và cs., 2011).
2.6. Các can thiệp
2.6.1. Liệu pháp tần số cao (HTT)
Ngoài phác đồ vật lý trị liệu được lựa chọn, nhóm nghiên cứu được thực hiện ba buổi HTT trong thời gian 4 tuần. HTT được thực hiện bằng thiết bị cấp nguồn di động 5000 V (HiToP 1touch; Gbo Medizin Technik, Rimbach, MODEL: 191, 2021, Đức), tạo ra tần số ban đầu 4096 Hz (Strempska và cs., 2013). Trước thủ thuật, bệnh nhân được giải thích về tất cả các phương thức điều trị của thiết bị; vùng da điều trị cần được để lộ và không có kim loại. Mỗi bệnh nhân được kích thích điện ở mức cường độ phù hợp, không gây đau hoặc dị cảm. Về mặt công nghệ, HiToP 1touch sử dụng sóng hình sin tần số trung bình để điều trị. Khi tần số 20 Hz vượt qua đường cong ngưỡng cảm nhận điện của bệnh nhân, các cơ đích được kích thích mạnh bằng co cứng kiểu tetany (thông thường: tăng cường độ trong 3 giây – kích thích 3 giây – nghỉ 3 giây) (Alshimy và cs., 2020). Biên độ và tần số của sóng mang được điều chỉnh đồng thời.
Với độ rộng xung ≤ 350 mA, ≤ 70 V và tần số 4096 Hz được tăng trong 3 giây lên 32.768 Hz, duy trì ở mức tối đa trong 3 giây trước khi giảm về tần số ban đầu, SimulFAM (điều biến đồng thời tần số và biên độ) sử dụng một tần số được thiết lập trước để quét tần số điều trị. Trong 30 phút, cường độ được điều chỉnh đến mức bệnh nhân không cảm thấy đau hoặc dị cảm (Kempf và cs., 2018). Bệnh nhân nằm sấp, các điện cực được đặt tại vùng thắt lưng – cùng và dọc theo đường đi của cơn đau. Nhóm chứng được thực hiện HTT giả, không có dòng điện.
2.6.2. Chương trình vật lý trị liệu được lựa chọn
Cả nhóm nghiên cứu và nhóm chứng đều thực hiện phác đồ vật lý trị liệu được lựa chọn như sau:
- Các kỹ thuật huy động thần kinh (NM), bao gồm kỹ thuật trượt và kỹ thuật căng; mỗi động tác được thực hiện 3 hiệp, mỗi hiệp 10 lần lặp lại. Nghỉ khoảng 10 giây giữa mỗi hiệp. Kỹ thuật trượt bao gồm gấp mu cổ chân, duỗi gối, gấp háng, khép háng và xoay trong háng. Để di động thần kinh mà không cần kéo căng quá mức, động tác gấp háng và gấp gối đồng thời được luân phiên liên tục với động tác duỗi háng và duỗi gối ngay từ tư thế này; trong khi đó, kỹ thuật căng yêu cầu kéo dài dây thần kinh đến vị trí cuối tầm (gấp háng/duỗi gối kết hợp gấp mu cổ chân) và giữ trong 15 giây trước khi thả lỏng (Plaza-Manzano và cs., 2020).
- Thiết bị siêu âm điều trị được sử dụng tại vùng thắt lưng trong 5 phút, ở chế độ liên tục, chu kỳ làm việc 100% và công suất 1,5 W/cm², với tần số 1 MHz. Môi trường tiếp xúc được sử dụng là gel siêu âm (Miller và cs., 2012).
- Ở tư thế nằm sấp, nhiệt được áp dụng lên mặt sau vùng lưng bằng túi chườm nóng trong 15 phút (Freiwald và cs., 2021).
- Các bài tập tĩnh nhằm vào cơ lưng (cơ nhiều chân) và cơ bụng (cơ ngang bụng) được thực hiện trong 2 hiệp; mỗi hiệp gồm 5 lần lặp lại, với thời gian co cơ 10 giây, sau đó thư giãn 10 giây và nghỉ 60 giây giữa mỗi hiệp (Plaza-Manzano và cs., 2020).
2.7. Phân tích thống kê
Kiểm định t độc lập được sử dụng để so sánh các đặc điểm của đối tượng giữa hai nhóm. Phân bố giới tính giữa các nhóm được so sánh bằng kiểm định chi bình phương. Phân phối chuẩn của dữ liệu được xác nhận bằng kiểm định Shapiro–Wilk. Tính đồng nhất giữa các nhóm được kiểm tra bằng kiểm định Levene về tính đồng nhất phương sai. Ảnh hưởng đối với PPT, VAS, BROM và SF-36 được so sánh trong từng nhóm và giữa các nhóm bằng phân tích phương sai đa biến hỗn hợp hai chiều (two-way mixed MANOVA). Đối với các so sánh nhiều lần tiếp theo, phân tích hậu nghiệm được thực hiện với hiệu chỉnh Bonferroni. Tiêu chí ý nghĩa thống kê của mỗi kiểm định được đặt ở p < 0,05. Tất cả các phân tích thống kê được thực hiện bằng phần mềm Statistical Package for Social Sciences (SPSS), phiên bản 27 dành cho Windows (IBM SPSS, Chicago, Illinois, Hoa Kỳ).
3. KẾT QUẢ
3.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
Đặc điểm của các đối tượng trong nhóm nghiên cứu và nhóm chứng được trình bày trong Bảng 1. Kết quả cho thấy phân bố giới tính, tuổi, BMI, chiều cao, cân nặng và thời gian mắc bệnh không khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm (p > 0,05).
| Đặc điểm | Nhóm nghiên cứu (TB ± ĐLC) | Nhóm chứng (TB ± ĐLC) | Giá trị t | p |
| Tuổi (năm) | 41,81 ± 4,23 | 42,46 ± 3,22 | −0,63 | 0,53 |
| Cân nặng (kg) | 79,62 ± 2,86 | 80,15 ± 3,07 | −0,66 | 0,52 |
| Chiều cao (cm) | 169,00 ± 4,03 | 170,19 ± 4,02 | −1,07 | 0,29 |
| BMI (kg/m²) | 27,79 ± 1,61 | 27,60 ± 1,38 | 0,46 | 0,65 |
| Thời gian mắc bệnh (tháng) | 10,81 ± 1,96 | 11,12 ± 1,42 | −0,65 | 0,52 |
| Nữ, n (%) | 12 (46%) | 11 (42%) | χ² = 0,08 | 0,78 |
| Nam, n (%) | 14 (54%) | 15 (58%) | χ² = 0,08 | 0,78 |
Chú thích: BMI, chỉ số khối cơ thể; p, giá trị xác suất; ĐLC, độ lệch chuẩn; χ², giá trị chi bình phương.
3.2. Ảnh hưởng của điều trị đối với PPT, VAS, BROM và SF-36
Theo phân tích MANOVA hỗn hợp hai chiều, có tương tác có ý nghĩa giữa điều trị và thời gian (F = 31,69; p = 0,001; ηp² = 0,88). Có ảnh hưởng chính có ý nghĩa của thời gian (F = 418,39; p = 0,001; ηp² = 0,99). Không có ảnh hưởng chính có ý nghĩa của điều trị (F = 9,43; p = 0,60; ηp² = 0,69).
3.3. So sánh trong từng nhóm
Sau điều trị, PPT tăng có ý nghĩa và VAS-P giảm có ý nghĩa ở cả nhóm nghiên cứu và nhóm chứng (p < 0,001) (Bảng 2). Ngoài ra, giá trị BROM sau điều trị của cả hai nhóm đều cao hơn có ý nghĩa so với trước điều trị (p < 0,001) (Bảng 3). Tương tự, sau điều trị, điểm PCS, MCS và tổng điểm SF-36 của cả hai nhóm đều cải thiện có ý nghĩa so với trước điều trị (p < 0,001) (Bảng 4).
3.4. So sánh giữa các nhóm
Sau điều trị, kích thước ảnh hưởng lớn (ES) cho thấy sự khác biệt đáng kể và có ý nghĩa thực tiễn giữa nhóm nghiên cứu và nhóm chứng. So sánh giữa các nhóm cho thấy nhóm nghiên cứu có PPT cao hơn đáng kể (ES = 3,14) và VAS thấp hơn đáng kể (ES = 2,42) so với nhóm chứng (p < 0,001) (Bảng 2).
Mức thay đổi PPT: 75,67% ở nhóm nghiên cứu và 43,85% ở nhóm chứng. Mức thay đổi VAS-P: 74,14% ở nhóm nghiên cứu và 49,54% ở nhóm chứng. Các so sánh trước – sau trong từng nhóm đều có p = 0,001.
Ngoài ra, BROM của nhóm nghiên cứu tăng có ý nghĩa so với nhóm chứng ở các động tác gấp (ES = 3,27), duỗi (ES = 2,98), nghiêng phải (ES = 2,26), nghiêng trái (ES = 1,83), xoay phải (ES = 1,75) và xoay trái (ES = 1,60) (p < 0,001) (Bảng 3). Tương tự, sau điều trị, PCS (ES = 5,21), MCS (ES = 6,06) và tổng điểm SF-36 (ES = 6,04) của nhóm nghiên cứu cao hơn có ý nghĩa so với nhóm chứng (p < 0,001) (Bảng 4).
BẢNG 1: Đặc điểm các đối tượng thuộc nhóm nghiên cứu và nhóm đối chứng.
| Đặc điểm | Nhóm nghiên cứu
Trung bình ± độ lệch chuẩn (SD) |
Nhóm đối chứng
Trung bình ± độ lệch chuẩn (SD) |
Giá trị t
|
Giá trị
p
|
| Tuổi (năm) | 41.81 ± 4.23 | 42.46 ± 3.22 | −0.63 | 0.53 |
| Cân nặng (kg) | 79.62 ± 2.86 | 80.15 ± 3.07 | −0.66 | 0.52 |
| Chiều cao (cm) | 169.00 ± 4.03 | 170.19 ± 4.02 | −1.07 | 0.29 |
| BMI (kg/m2) | 27.79 ± 1.61 | 27.60 ± 1.38 | 0.46 | 0.65 |
| Thời gian mắc bệnh (tháng) | 10.81 ± 1.96 | 11.12 ± 1.42 | −0.65 | 0.52 |
| Phân bố giới tính, n (%) | ||||
| Nữ giới | 12 (46%) | 11 (42%) | (χ² = 0.08) | 0.78 |
| Nam giới | 14 (54%) | 15 (58%) | ||
Các chữ viết tắt: BMI, chỉ số khối cơ thể; p value, giá trị xác suất; SD, độ lệch chuẩn; χ2, giá trị chi bình phương.
BẢNG 2: Giá trị trung bình của PPT và VAS-P trước và sau điều trị ở nhóm nghiên cứu và nhóm đối chứng.
| Chỉ số / thời điểm | Nhóm nghiên cứu Trung bình ± SD |
Nhóm chứng Trung bình ± SD |
Chênh lệch trung bình (95% CI) |
Giá trị p | Kích thước ảnh hưởng (ES) |
| PPT (kg) | |||||
| Trước điều trị | 2,63 ± 0,34 | 2,60 ± 0,32 | 0,03 (−0,15; 0,22) | 0,71 | |
| Sau điều trị | 4,62 ± 0,29 | 3,74 ± 0,26 | 0,88 (0,72; 1,03) | 0,001 | 3,14 |
| MD (95% CL) | −1,99 (−2,10; −1,86) | −1,14 (−1,26; −1,02) | |||
| % thay đổi | 75,67 | 43,85 | |||
| p = 0,001 | p = 0,001 | ||||
| VAS-P | |||||
| Trước điều trị | 7,58 ± 0,95 | 7,69 ± 0,88 | −0,11 (−0,63; 0,39) | 0,65 | |
| Sau điều trị | 1,96 ± 0,77 | 3,88 ± 0,82 | −1,92 (−2,37; −1,48) | 0,001 | 2,42 |
| MD (95% CL) | 5,62 (5,37; 5,87) | 3,81 (3,56; 4,06) | |||
| % thay đổi | 74,14 | 49,54 | |||
| p = 0,001 | p = 0,001 |
Các chữ viết tắt: CI, Khoảng tin cậy; ES, Kích thước hiệu ứng Cohen; MD, Chênh lệch trung bình; PPT, Ngưỡng chịu đau do áp lực; p‐value, giá trị xác suất; SD, Độ lệch chuẩn; VAS‐P, Thang đo tương tự trực quan về đau.
4. BÀN LUẬN
Nghiên cứu hiện tại khảo sát ảnh hưởng của HTT đối với đau, tầm vận động lưng và chất lượng cuộc sống ở bệnh nhân bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng. Khi so sánh nhóm nghiên cứu với nhóm chứng, kết quả cho thấy HTT có hiệu quả trong cải thiện ROM lưng, QOL và mức độ đau. Kết quả của nghiên cứu này phù hợp với một nghiên cứu trước đó cho thấy HTT có hiệu quả hơn ở hầu hết các lĩnh vực, bao gồm giảm cường độ đau, cải thiện chất lượng cuộc sống và nâng cao chức năng tổng thể ở những người bị tổn thương thần kinh ngoại biên (Dawah và cs., 2024).
Kempf và cs. (2018) nhận thấy ở những bệnh nhân trung niên bị đau thần kinh tọa dai dẳng, can thiệp HTT cho thấy triển vọng trong việc nhanh chóng giảm đau thần kinh tọa, với tác dụng giảm đau mạnh hơn rõ rệt so với kích thích thần kinh điện qua da (TENS). Ngoài ra, một nghiên cứu khác phát hiện HTT cải thiện đáng kể cảm nhận bản thể vùng cổ và giảm các triệu chứng bệnh lý rễ thần kinh cổ (Mahmoud và cs., 2025). Bên cạnh đó, khi kết hợp với chương trình vật lý trị liệu thông thường, liệu pháp năng lượng tần số cao đã được chứng minh trong các nghiên cứu trước đây có thể giảm đau vùng cổ, tăng khả năng vận động cổ và cải thiện ROM cột sống cổ (Haridy và cs., 2025).
Việc HTT sử dụng các điện cực đặt trên bề mặt da hoạt động bằng cách truyền thêm năng lượng đến các mô khác nhau để kích thích chúng, làm tăng giải phóng các chất giảm đau nội sinh, cải thiện tuần hoàn nội thần kinh và hệ tuần hoàn thông qua việc sử dụng dòng điện hình sin xoay chiều; đồng thời, việc tăng sinh khả dụng của nitric oxide thông qua tăng giãn mạch có thể là nguyên nhân giúp cải thiện đau và chất lượng cuộc sống (Di Iorio và cs., 2014).
Ngoài ảnh hưởng đối với chuyển hóa, liệu pháp tần số cao còn kích thích cơ và các dây thần kinh ngoại biên. Để giảm đau và viêm, quá trình quét tần số có thể đưa các sản phẩm thải ra khỏi vùng tập trung và tạo dao động cho các thành phần mô (Namvar và cs., 2022). Liệu pháp năng lượng tần số cao đã cho thấy lợi ích đáng kể trong giảm đau và cải thiện chức năng chung ở bệnh lý thần kinh ngoại biên. Cũng có cơ sở để cho rằng việc áp dụng kích thích điện tần số cao lên cơ cuối cùng làm tăng sức mạnh cơ, từ đó giúp kiểm soát vận động cột sống tốt hơn. Vì lý do này, việc sử dụng liệu pháp năng lượng tần số cao cho bệnh lý thần kinh ngoại biên có thể được lý giải bởi tác động của kích thích điện trong việc làm giảm kích thước mặt cắt ngang của các sợi cơ, duy trì tính toàn vẹn của các liên kết thần kinh-cơ, biểu hiện phân tử kết dính thần kinh và hoạt động của tế bào cơ (Dawah và cs., 2024).
Nhờ cơ chế điều biến tần số đặc trưng, cảm giác khó chịu do viêm gây ra bởi bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng có thể được HTT làm giảm thông qua việc thay đổi tương tác với thành tế bào. Việc sử dụng nhiều tần số khác nhau có thể khôi phục chuyển hóa mô và hoạt động tế bào, qua đó cải thiện các rối loạn thần kinh-cơ-xương (Namvar và cs., 2022).
Hiệu quả của HTT có thể liên quan đến những tác động sinh lý thần kinh và hóa thần kinh do điện trị liệu tạo ra, bao gồm thúc đẩy giải phóng các chất giảm đau nội sinh và tăng tưới máu nội thần kinh. Ngoài ra, người ta giả thuyết rằng HTT làm giảm các xung cảm giác giao cảm, từ đó giảm lượng tín hiệu đau truyền đến não, do phương pháp này làm tăng sinh khả dụng của nitric oxide. Vì vậy, HTT được xem là một phương pháp hữu ích để nâng ngưỡng đau và giảm đau; tác dụng giảm đau của phương pháp này ủng hộ việc tiếp tục sử dụng trong điều trị đau thần kinh tọa, đau thắt lưng và một số tình trạng khác (Kempf và cs., 2018).
Ngoài ra, HTT có thể điều trị hiệu quả đau thần kinh và các hội chứng đau mạn tính khác, chẳng hạn như đau lưng, do có tác động toàn thân và làm tăng cung cấp máu cho thần kinh, qua đó cải thiện tốc độ dẫn truyền thần kinh vận động (Moez và cs., 2022). HTT cũng kích thích tái tạo bao myelin (Strempska và cs., 2013). Việc sử dụng HTT lâu dài mang lại những lợi ích lâm sàng đáng kể, bao gồm giảm đau do bệnh lý thần kinh bằng cách kích thích các cột sau, qua đó làm giảm hoạt động của các sợi C. Theo một nghiên cứu trước đây cũng củng cố các phát hiện của thử nghiệm hiện tại, HTT làm giảm đau và tình trạng khuyết tật hiệu quả gần gấp ba lần so với các kỹ thuật điện trị liệu khác như TENS (Reichstein và cs., 2005).
Các hạn chế của nghiên cứu bao gồm thời gian can thiệp ngắn (4 tuần) và không có theo dõi dài hạn; do đó, kết quả có thể không phản ánh chính xác diễn biến ở các tình trạng mạn tính vốn thường cần quản lý kéo dài và có kiểu triệu chứng thay đổi theo thời gian. Vì vậy, các nghiên cứu tiếp theo cần đánh giá kết quả dài hạn và can thiệp trong thời gian dài hơn. Ngoài ra, khuyến nghị tiến hành nghiên cứu trên nhóm tuổi rộng hơn hoặc các nhóm tuổi khác, đồng thời khảo sát tác động của HTT đơn thuần so với các can thiệp chủ động khác ở bệnh nhân bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng.
BẢNG 3: Giá trị trung bình BROM trước và sau điều trị ở nhóm nghiên cứu và nhóm đối chứng.
| Tầm vận động (độ) | Nhóm nghiên cứu M ± SD |
Nhóm chứng M ± SD |
Chênh lệch trung bình (95% CI) |
Giá trị p | Kích thước ảnh hưởng (ES) |
| Gấp | |||||
| Trước điều trị | 38,42 ± 4,77 | 37,04 ± 4,36 | 1,38 (−1,16; 3,93) | 0,28 | |
| Sau điều trị | 52,88 ± 2,67 | 43,12 ± 3,28 | 9,76 (8,10; 11,44) | 0,001 | 3,27 |
| MD (95% CI) | −14,46 (−15,57; −13,35) | −6,08 (−7,19; −4,97) | |||
| % thay đổi | 37,64 | 16,41 | |||
| p = 0,001 | p = 0,001 | ||||
| Duỗi | |||||
| Trước điều trị | 17,88 ± 2,01 | 17,77 ± 1,84 | 0,11 (−0,96; 1,19) | 0,83 | |
| Sau điều trị | 24,04 ± 1,18 | 19,96 ± 1,54 | 4,08 (3,31; 4,84) | 0,001 | 2,98 |
| MD (95% CI) | −6,16 (−6,57; −5,74) | −2,19 (−2,61; −1,78) | |||
| % thay đổi | 34,45 | 12,32 | |||
| p = 0,001 | p = 0,001 | ||||
| Nghiêng phải | |||||
| Trước điều trị | 17,12 ± 2,45 | 17,23 ± 2,37 | −0,11 (−1,46; 1,23) | 0,86 | |
| Sau điều trị | 23,31 ± 1,69 | 19,04 ± 2,07 | 4,27 (3,22; 5,32) | 0,001 | 2,26 |
| MD (95% CI) | −6,19 (−6,65; −5,74) | −1,81 (−2,26; −1,35) | |||
| % thay đổi | 36,16 | 10,50 | |||
| p = 0,001 | p = 0,001 | ||||
| Nghiêng trái | |||||
| Trước điều trị | 16,65 ± 3,14 | 16,58 ± 2,63 | 0,08 (−1,53; 1,69) | 0,92 | |
| Sau điều trị | 22,77 ± 1,68 | 18,96 ± 2,42 | 3,81 (2,65; 4,97) | 0,001 | 1,83 |
| MD (95% CI) | −6,12 (−6,66; −5,57) | −2,38 (−2,93; −1,84) | |||
| % thay đổi | 36,72 | 14,39 | |||
| p = 0,001 | p = 0,001 | ||||
| Xoay phải | |||||
| Trước điều trị | 6,19 ± 1,39 | 6,12 ± 1,51 | 0,07 (−0,73; 0,88) | 0,85 | |
| Sau điều trị | 9,23 ± 0,86 | 7,50 ± 1,10 | 1,73 (1,18; 2,28) | 0,001 | 1,75 |
| MD (95% CI) | −3,04 (−3,35; −2,73) | −1,38 (−1,70; −1,07) | |||
| % thay đổi | 49,11 | 22,55 | |||
| p = 0,001 | p = 0,001 | ||||
| Xoay trái | |||||
| Trước điều trị | 6,04 ± 1,51 | 5,92 ± 1,55 | 0,12 (−0,74; 0,97) | 0,78 | |
| Sau điều trị | 9,08 ± 0,93 | 7,38 ± 1,17 | 1,70 (1,10; 2,28) | 0,001 | 1,60 |
| MD (95% CI) | −3,04 (−3,36; −2,72) | −1,46 (−1,78; −1,14) | |||
| % thay đổi | 50,33 | 24,66 | |||
| p = 0,001 | p = 0,001 |
Các chữ viết tắt: CI, khoảng tin cậy; ES, cỡ hiệu ứng Cohen; M, giá trị trung bình; MD, chênh lệch giá trị trung bình; SD, độ lệch chuẩn; p-value, giá trị xác suất; ROM, phạm vi vận động.
BẢNG 4: Điểm trung bình PCS, MCS và tổng điểm SF‐36 trước và sau điều trị ở nhóm nghiên cứu và nhóm đối chứng
| Chỉ số / thời điểm | Nhóm nghiên cứu M ± ĐLC |
Nhóm chứng M ± ĐLC |
Chênh lệch trung bình (95% CI) |
Giá trị p | Kích thước ảnh hưởng (ES) |
| PCS | |||||
| Trước điều trị | 52,35 ± 9,47 | 51,49 ± 7,52 | 0,86 (−3,91; 5,62) | 0,72 | |
| Sau điều trị | 88,91 ± 4,28 | 61,22 ± 6,17 | 27,69 (24,74; 30,66) | 0,001 | 5,21 |
| MD (95% CI) | −36,56 (−39,07; −34,06) | −9,73 (−12,23; −7,22) | |||
| % thay đổi | 69,84 | 18,90 | |||
| p = 0,001 | p = 0,001 | ||||
| MCS | |||||
| Trước điều trị | 51,11 ± 9,14 | 50,04 ± 7,32 | 1,07 (−3,54; 5,68) | 0,64 | |
| Sau điều trị | 87,82 ± 4,42 | 59,98 ± 4,77 | 27,84 (25,28; 30,40) | 0,001 | 6,06 |
| MD (95% CI) | −36,71 (−39,12; −34,30) | −9,94 (−12,35; −7,53) | |||
| % thay đổi | 71,83 | 19,86 | |||
| p = 0,001 | p = 0,001 | ||||
| Tổng điểm SF-36 | |||||
| Trước điều trị | 51,73 ± 9,28 | 50,76 ± 7,41 | 0,96 (−3,71; 5,64) | 0,78 | |
| Sau điều trị | 88,37 ± 3,65 | 60,60 ± 5,38 | 27,77 (25,21; 30,33) | 0,001 | 6,04 |
| MD (95% CI) | −36,64 (−38,99; −34,29) | −9,84 (−12,18; −7,49) | |||
| % thay đổi | 70,83 | 19,39 | |||
| p = 0,001 | p = 0,001 |
Các chữ viết tắt: CI, Khoảng tin cậy; ES, Kích thước hiệu ứng Cohen; M, Giá trị trung bình; MCS, Tổng điểm thành phần sức khỏe tâm thần; MD, Chênh lệch giá trị trung bình; PCS, Tổng điểm thành phần sức khỏe thể chất; p‐value, giá trị xác suất; SD, Độ lệch chuẩn.
5. KẾT LUẬN
Việc tích hợp HTT vào chương trình vật lý trị liệu có thể mang lại lợi ích cho bệnh nhân mắc bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng thông qua cải thiện chất lượng cuộc sống, chức năng và tình trạng đau.
6. HÀM Ý ĐỐI VỚI THỰC HÀNH VẬT LÝ TRỊ LIỆU
Bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng được xem là một trong những rối loạn thần kinh-cơ phổ biến, dẫn đến suy giảm chất lượng cuộc sống và chức năng của người bệnh. Nghiên cứu hiện tại là thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên đầu tiên trên bệnh nhân mắc bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng, làm nổi bật tác động của liệu pháp năng lượng tần số cao. Đối với những người mắc bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng – cùng, liệu pháp năng lượng tần số cao là một kỹ thuật phục hồi chức năng mới, giúp giảm đau và tầm vận động.
LỜI CẢM ƠN
Các tác giả xin ghi nhận và cảm ơn tất cả bệnh nhân đã tham gia nghiên cứu.
TÀI TRỢ
Các tác giả không có thông tin tài trợ cần báo cáo.
TUYÊN BỐ ĐẠO ĐỨC
Nghiên cứu được Hội đồng Đạo đức của Khoa Vật lý trị liệu, Đại học Cairo, Ai Cập phê duyệt theo mã số P.T.REC/012/005939 ngày 10/6/2025 và được đăng ký trên ClinicalTrials.gov với mã số NCT07305792.
CHẤP THUẬN THAM GIA
Tất cả đối tượng tham gia đều được cung cấp thông tin bằng văn bản và bằng lời nói về nghiên cứu trước khi tuyển chọn, và tất cả đều ký văn bản chấp thuận tham gia. Người tham gia được thông tin đầy đủ về mục đích, quy trình, các nguy cơ tiềm ẩn của nghiên cứu và quyền rút lui bất cứ lúc nào, như sau: “Tôi ……………………… tự nguyện và tự do đồng ý tham gia chương trình nghiên cứu. Mô tả về mục đích, quy trình và các nguy cơ tiềm ẩn của nghiên cứu đã được giải thích, và tôi đã nhận được thông tin bằng văn bản cũng như bằng lời nói về nghiên cứu trước khi tham gia. Tôi hiểu rằng mình có thể rút lại sự chấp thuận và ngừng tham gia nghiên cứu vào bất kỳ thời điểm nào mà không phải chịu bất kỳ bất lợi nào.”
XUNG ĐỘT LỢI ÍCH
Các tác giả tuyên bố không có xung đột lợi ích.
TUYÊN BỐ VỀ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN DỮ LIỆU
Dữ liệu hỗ trợ các phát hiện của nghiên cứu này được cung cấp từ tác giả liên hệ theo yêu cầu hợp lý.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Al-Azab, I. M., M. S. Badawy, S. F. Sheir, et al. 2022. “The Impact of High Tone Power Therapy On Pain and Functional Abilities of Diabetic Patients With Lumbar Radiculopathy.” NeuroQuantology 20, no. 8: 2950–2956. https://doi.org/10.48047/nq.2022.20.10.NQ551282.
- Alshimy, A. M., N. A. Shady, A. M. El Gohary, and K. T. Y. Turky. 2020. “Effect of High Tone Power Therapy On Neurophysiological Measures and Function Outcome in Patients With Diabetic Neuropathy.” European Journal of Molecular and Clinical Medicine 7, no. 9: 269–275.
- Bhattacharyya, A., L. D. Hopkinson, P. S. Nolet, and J. Srbely. 2023. “The Reliability of Pressure Pain Threshold in Individuals With Low Back or Neck Pain: A Systematic Review.” British Journal of Pain 17, no. 6: 579–591. https://doi.org/10.1177/20494637231196647.
- Dawah, R. M., F. Seddik, M. O. Grase, and R. Muszkieta. 2024. “The Effect of High Tone External Muscle Stimulation on Polyneuropathy: A Systematic Review and Meta-Analysis.” Health, Sport, Rehabilitation 10, no. 2: 83–94. https://doi.org/10.58962/hsr.2024.10.2.83-94.
- Di Iorio, B., S. Marzocco, L. Di Micco, et al. 2014. “High-Tone External Muscle Stimulation in Patients With Acute Kidney Injury (AKI): Beneficial Effects On NO Metabolism, Asymmetric Dimethylarginine, and Endothelin-1.” Clinical Nephrology 82, no. 5: 304–312. https://doi.org/10.5414/cn108362.
- Freiwald, J., A. Magni, P. Fanlo-Mazas, et al. 2021. “A Role for Superficial Heat Therapy in the Management of Non-Specific, Mild-To-Moderate Low Back Pain in Current Clinical Practice: A Narrative Review.” Life 11, no. 8: 780. https://doi.org/10.3390/life11080780.
- Giesbrecht, R. J. S., and M. C. Battié. 2005. “A Comparison of Pressure Pain Detection Thresholds in People With Chronic Low Back Pain and Volunteers Without Pain.” Physical Therapy 85, no. 10: 1085–1092. https://doi.org/10.1093/ptj/85.10.1085.
- Haridy, H. A. A. E., M. A. M. Abbas, M. S. Zidan, and M. G. Ibrahim. 2025. “Effectiveness of High Tone Power Therapy Versus Interferential Current Therapy in Mothers With Breastfeeding-Related Neck Pain.” Perinatal Journal 33, no. 1: 1001–1010. https://doi.org/10.57239/prn.25.033100108.
- Hawker, G. A., S. Mian, T. Kendzerska, and M. French. 2011. “Measures of Adult Pain: Visual Analog Scale for Pain (VAS Pain), Numeric Rating Scale for Pain (NRS Pain), McGill Pain Questionnaire (MPQ), Short-form McGill Pain Questionnaire (SF-MPQ), Chronic Pain Grade Scale (CPGS), Short Form-36 Bodily Pain Scale (SF-36 BPS), and Measure of Intermittent and Constant Osteoarthritis Pain (ICOAP).” Arthritis Care & Research 63, no. S11: S240–S252. https://doi.org/10.1002/acr.20543.
- Hays, R. D., and L. S. Morales. 2001. “The RAND-36 Measure of Health-Related Quality of Life.” Annals of Medicine 33, no. 5: 350–357. https://doi.org/10.3109/07853890109002089.
- Iversen, T., T. K. Solberg, B. Romner, et al. 2013. “Accuracy of Physical Examination for Chronic Lumbar Radiculopathy.” BMC Musculoskeletal Disorders 14, no. 1: 206. https://doi.org/10.1186/1471-2474-14-206.
- Kempf, K., M. Röhling, E. Darwish, et al. 2018. “High-Tone External Muscle Stimulation for the Treatment of Chronic Sciatica—A Randomized Controlled Crossover Trial.” Open Pain Journal 11, no. 1: 21–30. https://doi.org/10.2174/1876386301811010021.
- Mahmoud, L. S. E.-D., M. A. Abd-Elgwad, O. Yacoub, and M. S. Badawy. 2025. “Effect of High Tone Power Therapy on Cervical Proprioception and Pain in Cervical Radiculopathy Patients: A Randomized Controlled Trial.” Cuestiones de Fisioterapia 54, no. 4: 4922–4932. https://doi.org/10.48047/mbr28k70.
- Miller, D. L., N. B. Smith, M. R. Bailey, et al. 2012. “Overview of Therapeutic Ultrasound Applications and Safety Considerations.” Journal of Ultrasound in Medicine 31, no. 4: 623–634. https://doi.org/10.7863/jum.2012.31.4.623.
- Moez, R. A. B. A., A. A. A. A. Hady, F. A. K. Attia, and N. G. El Nahas. 2022. “High Tone External Muscle Stimulation Versus Aerobic Exercise on Endothelial Dysfunction and Walking Parameters in Peripheral Arterial Disease.”
- Namvar, H., G. Olyaie, H. Bagheri, E. Naiemi, M. Hoseinifar, and M. Sargolzehi. 2022. “Effect of High-Tone External Muscle Stimulation (High-Tone Therapy) in Neuro-Musculoskeletal Disorders: A Narrative Review.” Journal of Modern Rehabilitation 16, no. 3: 208–213. https://doi.org/10.18502/jmr.v16i3.10143.
- Ogrodzka-Ciechanowicz, K., G. Głębąk, J. Ślusarski, and A. Gładek. 2020. “Quadriceps Muscle Strength Recovery With the Use of High Tone Power Therapy After ACL Reconstruction: A Randomized Controlled Trial.”
- Plaza-Manzano, G., I. Cancela-Cilleruelo, C. Fernández-De-Las-Peñas, et al. 2020. “Effects of Adding a Neurodynamic Mobilization to Motor Control Training in Patients With Lumbar Radiculopathy Due to Disc Herniation: A Randomized Clinical Trial.” American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation 99, no. 2: 124–132. https://doi.org/10.1097/phm.0000000000001295.
- Reichstein, L., S. Labrenz, D. Ziegler, and S. Martin. 2005. “Effective Treatment of Symptomatic Diabetic Polyneuropathy by High-Frequency External Muscle Stimulation.” Diabetologia 48, no. 5: 824–828. https://doi.org/10.1007/s00125-005-1728-0.
- Samant, P., P. Tawde, and D. N. Tawde. 2025. “Retraction: Understanding How Patients With Lumbar Radiculopathy Make Sense of and Cope With Their Symptoms.” Cureus 17, no. 3: r170. https://doi.org/10.7759/cureus.r170.
- Schaffler-Schaden, D., R. Sassmann, T. Johansson, et al. 2020. “Comparison of High Tone Therapy and Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation Therapy in Chemotherapy-Induced Polyneuropathy.” Medicine 99, no. 19: e20149. https://doi.org/10.1097/md.0000000000020149.
- Strempska, B., M. Bilinska, W. Weyde, et al. 2013. “The Effect of High-Tone External Muscle Stimulation on Symptoms and Electrophysiological Parameters of Uremic Peripheral Neuropathy.” Supplement Clinical Nephrology 79, no. Suppl 1: S24–S27. https://doi.org/10.5414/CNX77S103.
- Suriyaamarit, D., P. Leevattananukool, and A. Chiradejnant. 2024. “Test-Retest and Inter-rater Reliability of Lumbar Range of Motion Procedure Using Back Range of Motion Instrument.” Physiotherapy Quarterly 32, no. 1: 73–77. https://doi.org/10.5114/pq.2024.135426.
- Suzuki, H., S. Tahara, M. Mitsuda, et al. 2022. “Current Concept of Quantitative Sensory Testing and Pressure Pain Threshold in Neck/Shoulder and Low Back Pain.” Healthcare 10, no. 8: 1485. https://doi.org/10.3390/healthcare10081485.

